Deprem'in Mücbir Sebebi... HATAY, TOPARLANDI MI?
Çokça konuştuğumuz, aslında son dönemde fazlasıyla da tartıştığımız bir durum, mücbir sebep hali!
Bilmeyenler için bir giriş yapalım...
Mücbir sebep hali, 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, depremden en çok etkilenen iller için ilan edilen özel bir uygulamaydı. Hatay’daki mücbir sebep hali, resmen, 30 Kasım 2025 tarihinde sona erdi, ki tartışma da tam da bu noktada başladı. Bu tarihten itibaren; vergi beyannameleri de, SGK primleri de, yapılandırma taksitleri ve diğer yükümlülükler de normal kurallara göre işlemeye başladı.
Daha net bir ifadeyle, Hatay dahil, deprem bölgelerindeki, "küçük esnaf” veya “cirosu düşük işletmeler" için vergi yükümlülükleri normal kurallara döndü.
Haklısınız, bunun anlamı, ÖDEMELER BAŞLADI!
"Tamam da, neyimizle ödeyeceğiz" şikayetleri de...
Peki, Hatay'daki esnaf ve işletmeler neden mücbir sebep halinin biraz daha uzatılmasını istiyor? 3 senede hala mı toparlanamadı, bu esnaf ve işletmeler? 3 senelik geçiş süreci, toparlanmak için yetmedi mi? Beklenen, bu sürenin en az 1 sene daha uzatılması mıydı?
Cevap net; toparlanamadık!
Hatay'ın esnafı da işletmeleri de o gün bugündür, "HAZIR DEĞİLİZ" demeye devam ediyor. Buna dair talepler hem esnaf odalarından, hem muhasebecilerden, hem milletvekillerinden ve hem de sivil toplumdan geliyor ama, Maliye Bakanlığı, bu defa yeni bir erteleme yapmama konusunda kararlı görünüyor.
Burada, çarpıcı bir karşılaştırma yapılıyor, Hatay noktasında!
Van depremi sonrası, benzer bir uygulama, 23 Ekim 2011’den 31 Mayıs 2017’ye kadar uygulandı. Bu da tam 5 yıl 7 ay 8 gün (2047 gün) ediyor. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri için devreye sokulan MÜCBİR SEBEP HALİ ise aynı gün başladı, ilk aşamada, depremden etkilenen 11 il için 31 Temmuz 2023’e kadar ilan edildi. Ardından, "Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya" illeri ile Gaziantep’in İslahiye ve Nurdağı ilçeleri için defalarca uzatıldı. 30 Kasım 2023'e, 30 Nisan 2024'e, 31 Ağustos 2024'e, 30 Kasım 2024 'e, 31 Mayıs 2025'e ve son olarak da 30 Kasım 2025'e. Hesaplarsak eğer, tam tamına, 2 yıl 9 ay 24 gün (1028 gün) sürdü.
Tartışmanın çıkış noktası da bu aslında...
Van depremleri de çok ağır bir tabloydu, ama 6 Şubat, bunun çok daha fazlasıydı. Van için MÜCBİR SEBEP HALİ 5 yıl 7 ay 8 gün (2047 gün) sürerken, 6 Şubat depremleri sonrası devreye alınan MÜCBİR SEBEP HALİ neden sadece 2 yıl 9 ay 24 gün (1028 gün) sürdü? Kayıp da zarar da daha büyükken, aradaki bu zaman farkına sebep ne oldu?
Bence, Maliye Bakanlığı'na en net sorumuz bu olmalı?
Aslına bakarsanız, eldeki gerçekle Bakanlığın kararı arasındaki tablo çok da iç açıcı değil...
Niye mi?
Antakya, Defne ve diğer merkezlerde, 6 Şubat 2023 depremlerinde binlerce dükkan yıkıldı. Bugün birçok esnaf hala konteynerlerde faaliyet gösteriyor. Bir çoğunun deyimiyle, "günü kurtarıyor"! Ne deprem öncesi ciroları var ne de o ciroları yaratacak bir müşteri kalabalığı ya da alım gücü. Sadece bu da değil! Şehirde altyapı hala yetersiz, ulaşım sıkıntılı, hayat normal şartlarda akmıyor, kentin önemli bir kalabalığı hala başka şehirlerde ikamet ediyor, kalanlarsa hayat mücadelesinde.
O yüzden, 3 yıl boyunca vergi, SGK primi ve yapılandırma taksitleri ertelenenler, sona eren mücbir sebep hali yüzünden, tahakkuk edenlerin kalabalık listeleriyle nasıl başa çıkacaklarını düşünüyor.
Hatay'ın Tivaret ve Sanayi Odası Başkanı Hikmet Çinçin'in açıklamaları da çok farklı değil, ama daha net!
Çinçin, nitelikli işgücü kaybından bahsediyor, finansman sorunlarından da, ama en çok da, eldeki uygulamayla beraber “mağduriyet derinleşecek” uyarısı yapıyor. Tabi kendisine sormak gerek, "o mağduriyet daha da derinleşirse, eldeki tablodan daha kötü ne olabilir" diye!
Konuştuğum bazı isimlerin ifade ettiği gibi,
..."konu, yapılandırma değil! Yapılandırılsa da, bizler, dünü omuzlayamayacak kadar kötüyüz hala. Konteynerlerde dükkan açan ve kazanmaktan öte, günü kurtarma peşindeki insanlar için yapılması gereken şey, yapılandırma değil, ama vergi, SGK, KDV borçlarının silinmesi. Bugün, bu insanların çoğu 'elektrik, malzeme, kira ve personel' giderlerini ble karşılamakta zorlanıyor."
Anlayacağınız; depremden sonra toprağa düşenleriz, 3 senede dizleri üzerine ancak kalkabilenleriz, ama ayağa kalkmak için çok daha fazlasına ihtiyacı olanlarız.
O yüzden de;
...mücbir sebep halinin, 6 Şubat'ın en fazla yakıp yıktığı Hatay özelinde yeniden ilan edilmesini ve en az 2027 sonuna kadar uzatılmasını, 2023-2025 arası birikmiş vergi, KDV ve SGK prim borçlarının faizsiz yapılandırılmasını veya yıkım/ağır hasar gören işletmeler için silinmesini, Hatay’a özel “İhtisas Vergi Dairesi” kurulmasını ve KDV iadelerinin acilen ödenmesini, küçük esnafa da hibe destekli, uzun vadeli, düşük faizli kredi imkânı sağlanmasını ısrarla isteyen kalabalığın içerisindeyim, bir Hatay / Antakyalı olarak!
Yok, bu defa DÜŞÜNÜN demeyeceğim, YAPILMASI GEREKENİ YAPIN diyeceğim!
