Hatay’da yerinde dönüşümden TOKİ’ye uzanan hak sahipliği çıkmazı: “Peki şimdi ne yapacağız?”

6 Şubat depremlerinin üzerinden üç yılı aşkın zaman geçmesine rağmen Hatay’da depremzedelerin hak sahipliğiyle ilgili yeni bir mağduriyet tartışması büyüyor. Özellikle yerinde dönüşüm sürecinde ortak hareket eden hissedarların bir bölümünün daha sonra TOKİ’ye yönelmesi, diğer hissedarların ise hem yerinde dönüşüm hem de TOKİ konusunda hak kaybı yaşadıklarını ileri sürmesi, binlerce vatandaşı belirsizlikle karşı karşıya bırakıyor.

Depremde evini kaybeden vatandaş için yıllardır değişmeyen soru aslında çok basit: “Benim hakkım nerede?”

Ancak Hatay’da bazı depremzedeler için bu sorunun cevabı giderek daha karmaşık hale geliyor.

İddiaya göre, hissedarlar başlangıçta yerinde dönüşüm için birlikte hareket etti. Ancak süreç içerisinde bazı hissedarların TOKİ projelerine yönelmesiyle, yerinde dönüşümden vazgeçmeyen ya da TOKİ’den konut almak istemeyen diğer hissedarların hak sahipliği konusunda ciddi sorunlar ortaya çıktı.

Bazı vatandaşlar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı nezdindeki hak sahipliklerinin sona erdirildiğini, yeniden hak sahipliği talebiyle yaptıkları başvurulara ise “hak sahipliğiniz sonlandırıldığı için yeniden hak sahibi olamazsınız” yönünde yanıt aldıklarını ifade ediyor.

Ortaya çıkan tablo ise oldukça çarpıcı:

Evi yıkılmış, depremzede olmuş, ancak ne yerinde dönüşüm desteğinden ne de TOKİ imkanından yararlanabilmiş insanlar var.

Üstelik bu mağduriyetin yalnızca tek bir meslek grubuyla sınırlı olmadığı; doktorundan avukatına, öğretmeninden gazetecisine, esnafından iş insanına kadar çok sayıda vatandaşın benzer sorunlarla karşı karşıya kaldığı belirtiliyor.

“MUHATAP BULAMIYORUZ”

Vatandaşların en büyük sıkıntılarından biri ise yalnızca hak kaybı iddiası değil, başvuracakları merci konusunda yaşadıkları belirsizlik.

“AFAD mı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı mı, Valilik mi?” sorularına yanıt arayan depremzedeler, haklarını nasıl ve hangi sürede arayacakları konusunda da ciddi bir bilgi eksikliği yaşadıklarını dile getiriyor.

İşte tam bu noktada hukuki süreç önem kazanıyor.

İBRAHİM GÖÇMEN: “HAKLARINIZDAN VAZGEÇMEYİN”

Hatay’da afet hukuku ve depremzedelerin hakları konusunda çalışmalar yürüten Avukat İbrahim Göçmen, yaklaşık üç yıldır bu alandaki gelişmeleri takip eden isimlerden biri olarak öne çıkıyor.

Göçmen ile gerçekleştirdiğimiz ön görüşmede, özellikle hak sahipliği konusunda sorun yaşayan vatandaşların haklarından vazgeçmeden, durumlarını hukuki açıdan değerlendirmeleri ve gerekli görülmesi halinde idari yargı yollarını araştırmaları gerektiği vurgulandı.

İbrahim Göçmen, son zamanlarda kendilerine ulaşan sorunların önemli hak kayıpları yaşandığını gösterdiğini, vatandaşların hak sahipliği konusunda haklarının takipçisi olmalarının gerektiği, aksi halde konut yada işyeri alma haklarını yitirebileceklerini söyledi.

             Özellikle 2026 yılında AFAD bünyesinde yeniden komisyon kurulduğu ve bu komisyonun hak sahipliğini yeniden değerlendirmeye aldığı, özellikle işyerleri için hak sahipliklerinin iptal edildiği, iptal kararlarının tebliğ edilmediği, hak sahipliği iptal edilen vatandaşların bundan haberinin olmadığı görülmektedir. 

Yine yerinde dönüşüm hakkını kullanmak isteyen ancak çeşitli nedenlerle yerinde dönüşümü gerçekleştirmesi mümkün olmayan bu nedenle hak konut alma hakkına dönüştürmek isteyen depremzedelere yine AFAD tarafından “hak sahipliğinin” yitirildiği söylenmektedir. Yazı isteyen vatandaşlara da Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının hak sahipliğini iptal ettiği bilgisi verilmektedir. 

             İbrahim Göçmen, Vatandaşın bu söylemlere ve yazılara itibar etmemesi ve hakkını mutlaka yargı mercileri önünde araması gerektiği salık verilmektedir. 

             İktidar, özellikle rezerv alan uygulaması ile depremzedenin taşınmazına el koymuş, bakanları aracılığıyla aynı yerde ve aynı büyüklükte  ev verileceği sözünü vererek vatandaşı ikna ettiği halde, önce herkese 2+1 ev vermiş, sonra 42 binin üzerinde fazla konut ürettiği görülmüştür. 

             Şimdi de hak sahipliği iptalleri başlamıştır. İbrahim Göçmen, halen konut ve işyerini alamamış tüm vatandaşlara hak sahipliğinin devam edip etmediğini sorgulamalarını, AFAD’a gidip yazılı olarak başvurmalarını, hak sahipliği iptali kararı varsa mutlaka dava yoluna başvurmalarını tavsiye etmektedir. Fakat yazılı başvurunun yasal süreleri başlattığına dikkat çekmekte ve vatandaşların yazılı başvurunun ardından süreleri kaçırmaları halinde haklarını Mahkeme önünde arama hakkını da yitirebileceklerini de özellikle vurgulamaktadır.   

“HAKKINIZ BİTTİ” DENİLDİYSE, DOSYANIZI MUTLAKA İNCELETİN

Bu haber bir hukuki hüküm vermek ya da herhangi bir vatandaşa kesin sonuç vaat etmek amacı taşımıyor.

Ancak yerinde dönüşüm sürecinde hak sahipliği sona eren, hissedarlarının bir kısmı TOKİ’den yararlanan, kendisi ise ne TOKİ’den ne de yerinde dönüşüm desteğinden faydalanabilen vatandaşlar açısından durumun bir hukukçu tarafından incelenmesi büyük önem taşıyor.

Özellikle idari işlemlerde sürelerin önem taşıdığı düşünüldüğünde, vatandaşların “nasıl olsa bir şey çıkmaz” diyerek beklemek yerine, belgeleriyle birlikte bu konuda deneyimli bir avukattan hukuki görüş almaları önem taşıyor.

Hatay’da depremzedelerin üç yıl sonra geldiği nokta aslında tek bir cümleyle özetlenebilir:

Evler yıkıldı. Hayatlar değişti. Şimdi bazı vatandaşlar, yeniden bir ev kurabilmek için önce “hak sahibi miyim?” sorusunun cevabını arıyor.

Biz de bu konuyu kamuoyunun bilgilenmesi ve mağduriyet iddiasında bulunan vatandaşların hak arama yollarını öğrenebilmesi amacıyla takip ediyoruz.

Önümüzdeki süreçte Avukat İbrahim Göçmen ile daha kapsamlı bir görüşme gerçekleştirerek, hak sahipliği sona erdirilen vatandaşların hangi durumlarda ne yapabileceğini, idari başvuru ve dava süreçlerinin nasıl işlediğini ve hangi kurumların muhatap alınması gerektiğini ayrıntılı biçimde aktaracağız.

Çünkü depremde evini kaybeden bir insanın, yıllar sonra bir de hakkını arayacak kapı bulamaması kabul edilebilir bir durum olmamalı.